تربیت جنسی کودکان

زمان تقریبی مطالعه : 17 دقیقه

مفهوم تربیت جنسی

تربیت جنسی بعدی از تربیت است که از ابتدای تولد مطرح است. تربیت جنسی یک فرایند مادم العمر از به دست آوردن اطلاعات و تشکیل نگرش‌ها، باورها و ارزش‌ها در مورد موضوعات مهمی مثل رشد جنسی، هویت، روابط بین فردی، احساس‌ها، صمیمیت، تصویر بدن، مفاهیم و نقش‌های جنسیتی تا بهداشت باروری است. تربیت جنسی شامل ابعاد متنوعی ازجمله بعد زیستی، اجتماعی، فرهنگی، روانی و معنوی است که از دامنه شناختی (اطلاعات) تا دامنه عاطفی (احساس‌ها، ارزش‌ها و نگرش) و حوزه رفتاری (ارتباطات، تصمیم‌گیری و دیگر مهارت‌های فردی) را شامل می‌شود.

هدف کلی تربیت جنسی این است که افراد، در سن‌های مختلف، دانش و مهارت‌های موردنیاز را برای افزایش سلامتی و بهزیستی خود به دست آورند تا بتوانند به‌عنوان یک بزرگ‌سال زندگی جنسی سالمی داشته باشند.

در تربیت جنسی به موضوعاتی مثل ارائه اطلاعات دقیق در مورد تمایلات جنسی انسان، توسعه و درک ارزش‌ها، رفتارها، بینش در مورد روابط جنسی، کمک به مخاطبان در توسعه روابط و مهارت‌های فردی؛ پیشگیری از ابتلا به بیماری‌های مقاربتی و بارداری ناخواسته و... توجه می‌شود.

 همچنین بسیاری از آموخته‌های افراد بر اساس مشاهده رفتار و واکنش‌های سایر افراد نسبت به جنسیت خود شکل می‌گیرد و اگر آگاهی لازم نسبت به موضوعات تربیت جنسی برای فرد، مراقبت‌کنندگان و والدین وجود نداشته باشد چه‌بسا سوءتعبیرها و مفاهیم نادرستی نسبت به مفهوم جنسیت، شیوه‌های مراقبت از خود و ده‌ها مسئله دیگر درروند رشد و تحول فرد به وجود آید که مفهوم خود، خود ارزشمندی و خودانگاره‌های بدنی وی را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد.

تربیت جنسی یکی از غرایز مهم و اساسی غریزه جنسی است که نقش مهمی در چگونگی شکل‌گیری شخصیت انسان دارد. اهمیت ارضای این نیاز به‌ویژه در مراحل بلوغ و بعد آن به میزانی است که می‌توان گفت هر کس دارای شخصیت جنسی مخصوص به خودش است. تربیت جنسی باید در یک برنامه‌ریزی زمان‌بندی‌شده با در نظر گرفتن شرایط سنی و به پیروی از عقل و مبتنی بر شناخت نیازها و قابلیت‌های افراد صورت گیرد توجه کردن به مقتضیات سنی و ذهنی در هر مرحله از رشد و طرح شتاب‌زده‌ای مسائل جنسی می‌تواند آسیب‌زا باشد و ناهنجاری‌هایی را به وجود آورد که فلسفه‌ی تربیت و رشد ناسازگارند.

 

آیا تمایلات جنسی در کودکان وجود دارد؟

سال‌ها وجود احساسات جنسی در کودکان انکار می‌شد و این امر البته منطقی به نظر می‌رسید، چراکه رفتارهایی از قبیل هم‌آغوشی و ارضاء شدن در بچه‌ها مشاهده نمی‌شود. در نتیجه این‌طور تصور می‌شد که بچه‌ها احساسات جنسی ندارند؛ اما اگر نگاه وسیع‌تری به تمایلات جنسی داشته باشیم، در آن صورت مسائل جنسی حیطه وسیع‌تری را دربر می‌گیرد. به‌طور مثال، نگاه کردن به بدن یکدیگر و لمس آن، نگاه کردن به آلت تناسلی و لمس آن، یا دکتر بازی و یا بوسیدن همدیگر. همه این رفتارها می‌توانند احساسات و هیجاناتی در دستگاه تناسلی ایجاد کنند. کودکان می‌توانند همه این رفتارها را داشته باشند و دچار هیجانات ناشی از این رفتارها نیز بشوند.

تمایلات جنسی دارای دو وجه عاطفی و جسمانی است که هر کدام به ترتیب دارای کارکردهای مختلفی می‌باشند. ازجمله: هم‌آغوشی و ارضای جنسی و یا ایجاد ارتباط و آرامش. با گذر سالیان، تمایلات جنسی شکل نوعی وسیله ارتباطی به خود می‌گیرد. این تمایل در ابتدا به‌ویژه متوجه لمس کردن و اکتشاف تن خود است و در ادامه به کشف و لمس بدن دیگر می‌انجامد. تمایلات جنسی کودکان نباید با تمایلات جنسی بزرگ‌سالان مقایسه شوند، چراکه تمایلات جنسی کودکان دارای جنبه‌های دیگری نیز هست و عملکردها و اشکال بروز آن متفاوت از بزرگ‌سالان است.

اهمیت و زمان مناسب آموزش مسائل جنسی

 اهمیت گفتگو با کودکان در مورد تمایلات جنسی دلایل متفاوتی وجود دارد که نمایانگر اهمیت گفتگو در مورد مسائل جنسی با کودکان است. هنگامی که با فرزند خود در مورد مسائل جنسی صحبت می‌کنید، باید مراقب باشید که آیا اطلاعاتی که کودک کسب می‌کند، خوب و مفید و درست و کافی هست یا خیر. اگر شما از گفتگو پیرامون مسائل جنسی سر باز زنید و قضایا را به سکوت برگزار کنید، کودک تلاش می‌کند که این اطلاعات را به روش‌های دیگری کسب کند. آنگاه خوب و بد امور و مناسب و نامناسب بودن کارها را از زبان دیگران می‌شنود. در این صورت، شما دیگر از چگونه اندیشیدن کودک خود در مورد تمایلات و مسائل جنسی اطلاع نخواهید داشت.

در عصر حاضر تربیت جنسی کودکان و نوجوانان یکی از دغدغه‌های اصلی خانواده‌هاست این نوع تربیت زیرمجموعه‌ای از نظام تعلیم و تربیت است که در اسلام نیز به آن توجه شده است.

تربیت جنسی کودکان، آموزش مسائل جنسی در حد فهم و درک آن‌ها است به‌گونه‌ای که باعث انحراف جنسی آن‌ها نشود. کودکان باید بدانند که روابط با هم‌جنس و جنس مخالف چگونه است. متأسفانه امروزه در جامعه‌ی ما، منابع نادرست برای پاسخ گوئی به نیازهای جنسی کودکان فراوان است به همین دلیل خانواده‌ها باید کودکان خود را به روش صحیح تربیت کنند تا دچار انحراف جنسی نشوند. از نگاه علم و دین، کودک جز در حالت‌های غیرطبیعی و استثنایی، فعالیت و رفتار جنسی بالفعل ندارد.

 

زمان مناسب آموزش مسائل جنسی به کودکان

شاید یکی از مناسب‌ترین زمان‌ها برای آموزش مسائل جنسی به کودکان زمانی است که خود کودک سؤال می‌پرسد و موضوعی را مطرح می‌کند. در این موقع حس کنجکاوی کودک برانگیخته‌شده و باید از آن به بهترین شکل استفاده کرد. بهتر است اول از خود کودک جواب سؤال پرسیده شود و سپس والدین با دقت درباره پاسخ کودک و جواب مناسب بحث و بررسی کنند.

 

نکاتی قابل‌توجه در پاسخگویی به سؤالات جنسی کودکان:

 نکته‌ای که خوب است همواره در نظر داشته باشید آن است که هنگام بحث درباره این موضوع به احساسات، عواطف، عشق و ارزش‌های اخلاقی نیز اشاره کنید. ترکیب این مفاهیم با صراحت و صداقت، به فرزند شما کمک می‌کند تا در بزرگ‌سالی در مورد رفتارهای جنسی خود، خویشتن‌دار و دارای قضاوت صحیح باشد. می‌توانیم از خود کودک در مورد جواب سؤالش کمک بگیریم. همیشه قبل از اینکه کودک سؤال کند شما باید پیش‌دستی کنید و مطالب را عنوان کنید تا بتوانید کنترل آن را به دست بگیرید.

شنونده خوبی باشد، اجازه بدهید فرزندتان سؤال‌های خود را در کمال آرامش مطرح کند.

در جواب کودک حقیقت را بگویید و جواب قانع‌کننده‌ای به کودک بدهید تا کنجکاوی کودک ارضا شود.

تصور نکنید که در ابتدای راه باید همه جزئیات را برای کودک شرح دهید. این کار نه لازم است و نه برای کودک شما مناسب است؛ زیرا ممکن است به علت نفهمیدن برخی مسائل به شدت بترسد.

جواب‌ها ساده و متناسب با سطح رشد و سن کودکان باشد.

برای آنکه مطمئن شوید پرسش کودک را درست متوجه شده‌اید، جمله او را با کمی تغییر دوباره از کودک بپرسید(به این مثال توجه کنید؛ کودکی از پدرش می‌پرسد: «پدر می‌خواهم در مورد به دنیا آمدنم از شما سؤال بپرسم.» پدر با شنیدن این جمله کمی مضطرب می‌شود و از کودک می‌خواهد کنار او بنشیند. سپس پدر شروع می‌کند به توضیح دادن در مورد نحوه تشکیل جنین و رشد کودک در رحم مادر. در واقع پدر به‌صورت کامل اطلاعاتی را در اختیار فرزندش قرار می‌دهد اما در پایان صحبت‌های پدر، کودک می‌گوید: «من منظورم این نبود. دوست من در یک بیمارستان به دنیا آمد و من هم می‌خواستم بدانم دقیقاً در چه بیمارستانی متولد شدم؟».

 

توضيح خود را خیلی ساده و بدون پیچیدگی به کودک بدهید. در جملات خود از واژه‌های مشکل و نامربوط استفاده نکنید.

پاسخ‌هایی که به کودکان زیر ۷-۸ سال می‌دهید، می‌تواند در ابتدا کلی و ساده باشد. تنها کودکان ۱۰ - ۱۱ سال به توضیح‌های کامل‌تر و مفصل‌تر نیاز دارند.

مدیریت سؤالات جنسی کودکان

وقتی کودکان سؤالات زیاد و متعددی می‌پرسند نشانگر کنجکاوی‌های آن‌هاست. پاسخگویی درست به سؤال‌های کودکان و به عبارت دقیق‌تر مدیریت سؤال‌های آنان بسیار ضروری است، زیرا درصورتی‌که سؤال‌های کودکان به‌صورت دقیق مدیریت نشود، می‌تواند آثار زیانباری برای آنان به همراه داشته باشد. مدیریت سؤال‌های کودکان به این معنی نیست که همه سؤال‌های آنان پاسخ داده شود. درواقع والدین لازم است نسبت به سؤال‌های کودکان توجه جدی داشته باشند. 

نکات لازم درباره مدیریت سؤال‌های کودکان:

برای طرح سؤال از سوی کودکان فضای مناسب را فراهم کنید. در این صورت میزان سؤال کردن در آنان افزایش خواهد یافت. فضای مناسب سؤال کردن، فضایی است که کودک در آن احساس امنیت کند و تمسخر و تحقیر نشود.

از سؤال‌های کودکان برای طرح سؤال‌های بیشتر استفاده کنید. درواقع می‌توان از طریق سؤال‌های کودکان به‌نوعی شناخت نسبت به آن‌ها دست‌یافت که خود می‌تواند زمینه‌ساز طرح سؤال‌های بیشتر از سوی آنان باشد.

برای افزایش سؤال کردن کودکان، خود را برای تحمل کردن سؤال‌های آنان آماده کنید. برخی از کودکان از خلاقیت بالایی برخوردارند و ممکن است سؤال‌های بسیار عجیب‌وغریبی مطرح کنند. درصورتی‌که پاسخ سؤال را می‌دانید، پاسخ دهید و درصورتی‌که پاسخ سؤال را نمی‌دانید، نگران و ناراحت نشوید و با کودکان در میان بگذارید که با هم پاسخ را جستجو کنید.

از لحظات قابل‌تعلیم برای باز کردن بحث با کودکی که هیچ سؤالی در مورد موضوعات جنسی نمی‌پرسد، استفاده کنید (به‌عنوان مثال اظهارنظر در مورد دوران بارداری یک دوست یا فامیل ممکن است مقدمه خوبی برای موضوع بارداری و اینکه چگونه جنین در داخل رحم رشد می‌کند، باشد). برنامه‌های تلویزیونی، مقالات روزنامه یا کتاب سایر وسایلی هستند که می‌توانند در شروع یک بحث کمک‌کننده باشند.

سعی نکنید تمام مطالب و اطلاعات را در یک جلسه به کودک انتقال دهید.

  از واژه‌های درست استفاده کنید. برای کودکان استفاده از نام‌های زیبا برای بعضی از قسمت‌های بدن و نام نبردن از بعضی قسمت‌های بدن برای کودکان گیج‌کننده است.

دانسته‌های قبلی کودکان را بررسی کنید. کودکان بزرگ‌تر در مدرسه به‌ناچار نظرات یا کلماتی که آن‌ها را نمی‌فهمند خواهند شنید. تمایل خود را برای بحث با پرسیدن اینکه در مورد یک موضوع خاص جنسی چه اطلاعاتی دارند، نشان دهید. انجام این کار باعث تشویق به برقراری ارتباط شده و می‌تواند به شما فرصتی برای اصلاح اطلاعات نادرست کودکان را بدهد.

به کودکان اجازه بدهید که طرز تفکر شما در مورد مسائل مختلف و همچنین معیارهای رفتاری کهباید در خانه را بدانند. همچنین مهم است کودکان بدانند که از نظر اجتماعی چه چیزی درست و چه چیزی نادرست است. کودکان باید بدانند که اگر سؤال یا مشکلی داشتند باید چه بکنند. همان‌طور که کودکان بزرگ می‌شوند، باید درک کنند که استانداردهای زندگی افراد دیگر ممکن است متفاوت با استانداردهای زندگی آن‌ها باشد.

مهارت «نه» گفتن یکی از مهم‌ترین اصول تربیت کودک، یادگیری مهارت نه گفتن به کودک است. یکی از اصلی‌ترین اصول مهارتی در روابط اجتماعی و رفتاری مرتبط با توانایی نه گفتن به خواسته‌های غیرمعقول و غیرمنطقی است.

برخی والدین به فرزندان خود می‌آموزند که همیشه باید به حرف بزرگ‌ترها گوش کرد و همیشه حق با بزرگ‌ترهاست اما درواقع، این آموزش کاملاً غلط است و کودک باید یاد بگیرد که گاهی هم به خواسته‌های دیگران «نه» بگوید چون در غیر این صورت کودک خود را تسلیم هر نوع خواسته بیمارگونه و آزاردهنده‌ای خواهد کرد. آموزش حقوق جنسی به کودکان و تقویت مهارت «نه» گفتن به آنان در مقابل رفتاری که در حوزه دین، اخلاق و قانون به‌شدت تقبیح شده، سلاحی به دست کودکان می‌دهد تا از خود در مقابل بیماران جنسی مراقبت کنند. مهارت «نه» گفتن باید از همان ابتدای کودکی با رفتارهای عملی در منزل شکل بگیرد. اگر این مهارت‌ها را از خانه خود شروع کنیم تبدیل به یک عادت می‌شود و اگر دیدیم فرزند ما در برابر خواسته‌های نامعقول دیگران «نه» گفت، باید او را تحسین و تشویق کنیم، او باید منطقی و غیرمنطقی بودن یک عمل را تشخیص دهد.

جلسه دوم بخش سوم: کودک ۰ تا ۲ سال برای نوزاد، دهان به‌منزله تنها وسیله‌ای است که می‌تواند توسط آن با دیگران تماس برقرار کند. تمایل به مکیدن در نوزادان بسیار قوی است و با رشد کودک دهان همچنان نقش مهم خود را حفظ می‌کند. کودک از طریق دهان دنیای پیرامون خود را شناسایی می‌کند. نوزاد بسیار دوست دارد که پوست بدنش نوازش داده شود و یا هنگام شیر خوردن یا نظافت، بدنش به‌آرامی نوازش داده شود؛ یا بعد از حمام کردن، بدنش با روغن

ماساژ داده شود. والدین و پرستارانی که به این نیازهای کودک توجه می‌کنند و به آن‌ها پاسخ مثبت می‌دهند،

در حقیقت باعث رشد سالم تمایلات جنسی در کودکان می‌شوند.

سؤالات کودکان در این سنین

مثال‌هایی از سؤالات کودکان در سنین پیش‌دبستان:

کودکان از مادر خود سؤال می‌کنند: «من چطور وارد شکم شما شدم؟».

کودکان از مادر خود سؤال می‌کنند: «من قبل از اینکه وارد شکم شما بشم کجا بودم؟».

کودکان از مادر خود سؤال می‌کنند: «من چطور از شکم شما بیرون اومدم؟»

کودکان از مادر خود سؤال می‌کنند: «بچه‌ها از کجا می‌آیند؟» کودکان از مادر خود سؤال می‌کنند: «چرا شکل آلت تناسلی دختران با پسران تفاوت دارد؟». آموزش و مواجهه با رفتار مادر و پدر می‌توانند به‌منظور کمک به کودکان ۰ تا ۲ ساله و رشد ویژگی‌های جنسی سالم در آنان به نکات آموزشی زیر دقت کنند

- درباره‌ی اعضای مختلف بدن و کارکرد هر یک، توضیحات ساده و قابل‌فهمی به کودک بدهید. برای مثال، دهان و دندان‌ها برای خوردن و جویدن غذا است، چشم‌ها برای دیدن و ... و همان هنگام راجع به اندام تناسلی هم توضیح دهید.

کودک را در آغوش بگیرید و اجازه دهید علاقه و محبت شما را از این طریق درک کند. کودکان نیاز به برقراری تماس‌های جسمانی با والدین و اعضای خانواده‌ی خود دارند. پاسخ‌های بسیار ساده‌ای برای سؤالات کودکان در مورد بدن و عملکردهای بدن آماده کنید. چنانچه فرزند خردسالتان درباره‌ی حاملگی سؤالی پرسید؛ سعی کنید با ساده‌ترین عبارات و جملات جواب او را بدهید. به‌طور مثال: وقتی کودک با تعجب می‌پرسد که بچه از کجا می‌آید، ما نباید به او بگوییم که بچه از کیف خانم دکتر، از بیمارستان، از سوپرمارکت، از پستخانه، یا از لانه لک‌لک می‌آید. ما به او می‌گوییم: «بچه در جای مخصوصی توی شکم مادر رشد می‌کند و از آنجا بیرون می‌آید».

 

بخش چهارم: کودک ۲- ۷ ساله

در این دوره سنی کودکان خود را به‌عنوان موجودی مستقل از دنیای اطراف می‌بینند و به خویشتن و جسم خودآگاهی می‌یابند. آن‌ها کشف می‌کنند که ظاهری متفاوت با دیگر کودکان یا بزرگ‌سالان دارند. از این زمان کودک به جسم خود و دیگران توجه بیشتری نشان می‌دهد.

هویت جنسی و درک از جنسیت در این سن بچه‌ها علاقه زیادی به وارسی و مطالعه بدن خود و دیگران و همین‌طور آلت تناسلی خود و دیگران دارند. آن‌ها دوست دارند آلت تناسلی خود را نشان دهند، آن را لمس کنند(آلت تناسلی بچه‌های دیگر را لمس کنند و از این طریق احساسی را که به دست می‌آورند، تجربه کنند

 

اشتراک‌گذاری:

مهسا رمضانی

نظرات

    جهت ارسال نظر ابتدا باید وارد شوید.


  • {{comment.fullname}}
    {{comment.timecreated}}

    {{comment.message}}


    • {{reply.fullname}}
      {{reply.timecreated}}

      {{reply.message}}